Prawo podstawy

Na doktryny Platona i Arystotelesa wyraźny wpływ wywarła „filozofia złotego środka”. Wyrażał ją poeta Hezjod z Askry, który pisał, iż najlepiej żyć umiarkowanym żywotem, piętnował zarówno bogactwo, jak i skrajną nędzę. Myśl tę rozwinął Pitagoras z Samos, formułując koncepcję ograniczoności. Twierdził, że każda rzeczy ogranicza się w jej środku, którym jest połączenie przeciwieństw.
Platon był wielkim zwolennikiem reguły środka. Nakazuje wystrzegać się błędów i nieumiarkowania. Nakazuje łączyć ze sobą przeciwieństwa. Przy wyborze urzędników należy dobierać ich tak charakterami by byli wśród nich zarówno aktywni jak i ostrożni. Podobnie uważał Arystoteles. Co udowodnił formułując ideę swojego ustroju pośredniego. Twierdził on, że tylko i wyłącznie działania zmierzające ku złotemu środkowi prowadzą do doskonałości. Tylko w wypadku gdy nie da się umieścić działania pośrodku należy wybrać mniejsze zło.

Cyceron przyjął systematykę polibiuszowską. Idealny ustrój to zmieszanie królestwa, arystokracji oraz demokracji. Chociaż sympatyzował z arystokracją to dostrzegał ważną rolę trybunów ludowych, jako wentylu bezpieczeństwa. Ideałem dla niego jest ustrój republikańskiego Rzymu z lat 449 – 150 p.n.e.. Ustrój ten nazwał civitatis.

Idea praworządności i sprawiedliwości Cycerona:

Z punktu widzenia stabilności ustroju mieszanego Cyceron podkreślał, iż należy ustanowić sprawiedliwość i rozumne rządy prawa. Obie te idee były fundamentami civitatis.

Sprawiedliwość polega nie na przestrzeganiu praw państwowych, bo niektóre mogą być niesprawiedliwe, ale na przestrzeganiu prawa natury jako prawa rozumu. Prawa niezgodne z prawem natury nie są prawami, tak jak państwo rządzone takimi prawami nie jest państwem. Postuluje, więc zgodność prawa państwowego z prawem natury.

Praworządność to harmonizacja władzy rządzących, moderującego wpływu optymatów i wolności ludu. Rządzący sami podlegają prawom, celem obywatela jest utrzymanie swojej wolności. Cel ten stabilizuje ustrój. Cyceron zajmował się problematyką zgody stanów.

Dzięki dwóm konsulom wybieranym na rok Rzym miał przypominać monarchię. Mieli oni uprawnienia wykonawcze, pełnię władzy w sprawach wojskowych, decydowali co do sposobu wydatkowania funduszy ze skarbca. Mogli wydawać zarządzenia wszystkim organom oprócz trybunów ludowych. Senat miał być organem o charakterze arystokratycznym, zarządza skarbem, przeprowadza śledztwa i sądzi przestępców. Największe znaczenie ma jednak lud, a mianowicie comitia. Dokonują wyboru na urzędy, mają wyłączną kognicję w sprawach o karę śmierci (z wyjątkiem żołnierzy w polu), decydują o stanie wojny i pokoju, kompetencje w stosunkach zewnętrznych.

Równowagę zapewniało nie tylko zmieszanie trzech słusznych ustrojów, ale także system antagonizmów pomiędzy organami, wynikający z tego, że reprezentują one odmienne stany społeczne. Instytucjonalnym wyrazem były hamulce ustrojowe. Najjaskarwszym przykładem jest veto Trybunów Ludowych wobec tego, co postanowi senat. Senat natomiast zleca roboty publiczne wykonywane przez plebs. Ograniczeniem władzy ludu jest także monopol inicjatywy ustawodawczej po stronie Trybunów Ludowych i Konsulów.

Jako, że dla Polibiusza zasadą ustroju mieszanego jest służba społeczeństwu, a w ustrojach prostych zasady zmieniają się wraz z ustrojami to należy wprowadzić ustrój mieszany i hamulce ustrojowe, zapobiegające deprawacji ustroju. Według Polibiusza pierwszy na taką ideę wpadł władca Sparty Likurg.

Dwóch królów i zgromadzenie ludowe (apella) wzajemnie się równoważą, a rada starszych (geruzja) dba o to by żaden z tych organów nie zdołał zdominować drugiego. Istnieją też hamulce ustrojowe. Na przykład przy niepewnej sukcesji decydowała apella. Królowie mogli zostać postawieni przed sądem i skazani na karę grzywny, wygnania lub śmierci. Geruzja rozważała propozycje ustawodawcze i przedstawiała je apelli, sprawując jednocześnie kompetencje sądownicze. Z czasem wykształciła się też instytucja eforów, wydających polecenia obywatelom, mogących aresztować i karać.

Były tutaj trze elementy: monarchiczny, arystokratyczny i demokratyczny.

Polibiusz

Dobre:
Królestwo
Arystokracja
Demokracja    Ochlokracja (rządy motłochu)

Złe:

Tyrania
Oligarchia
Ochlokracja (rządy motłochu)
Cykl odnosił się do prostych form rządu. Rozpoczynał się i kończył na królestwie.

Królestwo -> Tyrania -> Arystokracja -> Oligarchia -> Demokracja -> Ochlokracja